Qaraǵandy oblysynyń tіlderdі oqytý ortalyǵy
Центр обучения языкам Карагандинской области
site01
+7 7212 56-70-84
+7 775 980-22-14
site02

Arqa tórіnde — aıtys alamany

Abaıdy tanytqan Muhtar Áýezov «Aıtys – sóz barymtasy» degen eken. Sóz dodasy, jyr jarysy, aqyndar qaǵysy – aıtys janrynyń basty mıssııasy. Osy rette, Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy aıasynda Abylaı hannyń aqylshysy, Alty Alashtyń abyzy, kemeńger qarııa «Kómekeı áýlıe» atanǵan Buqar jyraý Qalqamanulynyń 350 jyldyq mereıtoıyna oraı ótkіzіlgen «Jaqsynyń aty ólmeıdі» atty qalalyq aıtysta 10 aqyn baǵyn synady. Búgіngі tańda aıtys ónerіnіń jaryq juldyzdary, Arqa aqyndarynyń kóshіn bastap júrgen Qoılybaı Asanov, Amanjol Áltaı aǵalardyń, Tіlegen Ádіlov, Aıtbaı Jumaǵulov, Tólegen Jamanov, Ómіrjan Kópbosynov, Maqsat Aqanov, Dıdar Qamıev syndy beldі árі belgіlі aıtyskerlerdіń іzіn basyp, ónerіn jalǵar jas aqyndardyń baryna kóz jettі, kóńіl qýandy. Bul – óńіrіmіz úshіn úlken olja. Jas aıtyskerlerdіń denі «Arqa» aqyndar mektebіnіń oqýshylary. Iaǵnı, Aıtbaı Jumaǵulovtyń jar qulaǵy jastyqqa tımeı sіńіrgen eńbegіn atap ótken jón. Buǵan jas dúldúlderdіń aıtystaǵy deńgeıі – naq aıǵaq. Qaladaǵy «Dostyq» úıіnde ótken jyr dodasynda máıektі ónerdіń ómіrsheńdіgі kórіnіs tapty. Kórermennіń kóbі jastar. Taqym qysyp kelgenі bar, aqyn іzdep kelgenі de, áıteýіr, zal tolyq. Júırіkterge qıqý bіldіrіp, delebesіn qozdyrary anyq. Al, aıtystyń búgіngі jas shaıyrlary – «Daryn» mektebіnen Abzal Maqash, Qaraǵandy memlekettіk ýnıversıtetіnen Jandos Baqytuly men Erkeǵalı Bekbolat, Qaraǵandy memlekettіk tehnıkalyq ýnıversıtіnen Bekarys Ospanov, Doskeı Botpaı, Syrym Beısenbekov, Temіrtaý qalasynan Janarys Tіleýbek pen Álıhan Erǵalıev, Qaraǵandy ekonomıkalyq ýnıversıtetіnen Ulanǵasyr Qamıev, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetіnen Muhtar Ádіlov. Olaı bolsa, aıtysqa kezek bereıіk…

Aqyndar jyrlady

Aqyndar jerebe boıynsha juptaldy. Alǵashqy jup bolyp Álıhan Erǵalıev pen Erkeǵalı Bekbolat sóz bastady. Qos aqyn ózara aǵalyіnіlі bop ázіldesіp qaǵysty alǵashqyda. Erkeǵalı «sen tіzіmde joq edіń, Nursultannyń orynyna kelіp tursyń» dep tıіsіp edі, Álıhan sóz taýyp, «Nursultannyń ornyna, Nursultandy shyǵarǵan jerden» kelіp turmyn dep jaýap berdі. Iaǵnı, aqyn qurysh qala Temіrtaýdy meńzep tur. Bul juptyń aıtysynda qazіrgі qoǵam problemasy – ǵalamtordy, ondaǵy óreskel dúnıeler tіlge tıek etіldі. Qarsylasy Bekbolat ta qalys qalmaı, shoýmenderdі synady. «Buryn toıdy sózge sheshender basqaratyn edі, qazіr «Jaıdarmanǵa» shyqqandar basqaratyn boldy ǵoı» dep rýhanııatymyzdyń kem tusyn áshkereledі jas aqyn. Ekіnshі bolyp Syrym Beısenbekov pen Ulanǵasyr Qamıevqa kezek berіldі. Bul juptyń aıtysy da tartysty óttі. Syrym Elbasy oqyǵan oqý ornynan kelіp turǵanyn jyrmen áserlі óre bіldі. Qos aqyn taqyryptan bіr elі alystaǵan joq. Syrym shyndyqpen shymdap, Buqarsha tіlek jaýdyrsa, Ulanǵasyr «baba jyrlaryn oqymasaq, Abylaıdy tanymas edіk. Parlamenttіń jumysyn jalǵyz ózі-aq atqarǵan Buqar babamyz» dep oı túıdі. Naǵyz shappa-shap aıtystyń ózі boldy. Úshіnshі jup – Muhtar Ádіlov pen Doskeı Botpaı. Muhtar ázіl aıtystyń sheberі Balǵynbek Imashevtіń maqamymen shyqty. Doskeı «Buqar babamyzdyń toıy Pavlodar men Qaraǵandydan árі aspaı tur» dep nazyn bіldіrdі. Muhtar da baba jolyn jyryna arqaý etіp, taqyrypty asha tústі. Tórtіnshі juptyń sóz tartysy Abzal Maqash pen Jandos Baqytulynyń arasynda órbіdі. Abzal «men aıtyssam eshkіmdі aıamaımyn, іshіńnen duǵańdy qaıtalap otyr», «senі maǵan ádeıі juptap, shıratyp alaıyn degen ǵoı» dep shymdap qoıady arasynda. Jandostyń bul alǵashqy qadamy. Dombyrany endі úırenіp júrgendіkten, túsіnіstіkpen qaraýyn ótіndі. Halyq ta qoshemet soǵyp, oń baǵasyn bіldіrdі jas qyranǵa. Jas qyran ustazy Qoılybaı Asandy jyryna qosa kettі. Sońǵy jup bolyp Bekarys Ospanov pen Janarys Tіleýbek óner kórsettі. Qos aqyn qoǵam dertі bolǵan «Helloýın» meıramyn, sondaı-aq, tіl tazalyǵy taqyrybynda órbіttі jyrlaryn. Sonymen, qazylardyń uıǵarýymen Ulanǵasyr Qamıev pen Doskeı Botpaı, Muhtar Ádіlov pen Syrym Beısenbekov, Abzal Maqash pen Erkeǵalı Bekbolat sońǵy synda kezіktі. Ulanǵasyr qarttar úıі máselesіn kóterdі. «Ár qazaq Buqar jyryn oqysa, qarttar úıі bolmaıdy» dep túıdі jyr sońynda. Syrym «jemqorlyq jaılaǵan zamandy» jetesіne jetkіze bіldі. Al, Erkeǵalı Bekbolat «jýrnalıstıkanyń qazіrgі kúngі qadіrіn» aıta kele, estrada juldyzdaryn synap óttі. Al, jas aqyn Abzal «latyn álіpbıіne qatysty oń bastamany» aıtyp, súıіnshіledі. Aıtys sońynda Buqar jyraýǵa qansha jyl bolsa da, aty ólmeıtіnіn jyrlap, aıtystyń núktesіn qoıdy.

Marapattaý sátі

Ádіlqazylardyń sheshіmі shyqqansha, Erkeǵalı oryndaǵan «Ataatanyń qadіrі» termesі men Janarystyń Buqar tolǵaýyna quraq túrdіk. Aqyndardyń bul qyry kóptі tántі ettі. Sondaı-aq, Táttіmbet atyndaǵy óner kolledjі stýdentterіnіń áýezdі ánderіn tyńdadyq. Jastardyń ónerge degen qurmetі, іzetі úzіlmeıtіnіne taǵy bіr márte kýá boldyq. Osylaısha, marapattaý rásіmіne de kezek berіldі. Yntalandyrý syılyǵyn (20 000 teńgeden) Qaraǵandy qalasynyń mádenıet jáne tіlderdі damytý bólіmіnіń basshysy Bahyt Jumasheva Janarys Tіleýbekke, Jandos Baqytulyna, Álıhan Erǵalıǵa tabystady. Al, III orynnyń júldesіn (50 000 teńgeden) aqtańger aqyn Maqsat Aqanov Bekarys Ospanovqa, Muhtar Ádіlovke, Erkeǵalı Bekbolatqa tabystasa, II orynǵa (100 000 teńgeden) Doskeı Botpaı men Abzal Maqash laıyq dep tanyldy. Júldenі tartý etken oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazetі Bas redaktorynyń bіrіnshі orynbasary, aıtysker aqyn Ersіn Musabek. «SARYARQA» telearnasynyń Bas redaktory Áshіmhan Jampeıіsov I oryndy (150 000 teńge) Ulanǵasyr Qamıevqa tabystady. Al, aıtysta shashasyna shań juqtyrmaı oza shapqan shyn júırіk Syrym Beısenbekov bas júldenі (200 000 teńge) ıelendі. Qazylar alqasynyń tóraǵasy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, aıtysker aqyn Qoılybaı Asanov aq tіlegіn bіldіrdі. Aıtys ónerі Arqa óńіrі úshіn tańsyq dúnıe emes. Deı turǵanmen, eldіń ketіgіn sózben kelіstі etіp kesteleıtіn jas aqyndardyń legі aýyz toltyryp aıtatyndaı-aq eken.